İlk maaş hesaba düştüğünde iki şey olur. Biri sevinç, diğeri kafa karışıklığı. Para elinizde ama nereye koyacağınızı bilmiyorsunuz. Arkadaşlar "yatırım yap" diyor, aile "biriktir" diyor, telefonunuza kampanya bildirimleri düşüyor. Sonuç genelde aynıdır: ay sonunda para yoktur, nereye gittiği de belli değildir.
İyi haber şu: ilk maaşta doğru sıralamayı kurarsanız sonraki yıllar çok daha kolay geçer. Aşağıda maaş nasıl harcayalım sorusunun cevabını adım adım, uygulanabilir bir sırayla anlatıyoruz. Karmaşık formül yok, sadece sıralama var.
En sık yapılan hata şudur: önce harcamak, kalanı biriktirmek. Kalan hiçbir zaman kalmaz. Bunun yerine maaş geldiği gün parayı bölün.
Yeni başlayan biri için basit bir dağıtım şöyle olabilir:
Bu oranlar kutsal değil. Ailenizle yaşıyorsanız zorunlu giderler %30'a düşer, tasarruf payını yükseltebilirsiniz. Kira yüksekse tasarruf %10'a inebilir. Önemli olan oranın kendisi değil, bölme alışkanlığı.
Bu bölme mantığını daha detaylı kurmak isterseniz aylık bütçe oluşturmanın temel adımlarını anlattığımız rehber tam bu iş için hazırlandı.
Yeni çalışanların çoğu ilk maaşla borsaya girmek ister. Bu sıralama hatası. Yatırımdan önce iki şey gelir: borçsuzluk ve nakit tampon.
Neden? Çünkü acil bir durumda nakdiniz yoksa yatırımınızı zararına satarsınız veya kredi kartına yüklenirsiniz. İkisi de kazandığınızı geri alır.
Sıralama şöyle olmalı:
Kredi kartı borcu varsa onu en hızlı nasıl eritebileceğinizi ayrı bir yazıda ele aldık. Acil durum fonunun neden 3-6 ay olması gerektiğini de detaylandırdık. İkisini de ilk aylarda okumaya değer.
Tampon fonu tek başına yetmez. Büyük bir sağlık masrafı veya kaza tüm birikiminizi silebilir. Genç bir çalışan için pahalı poliçeler gerekmez ama hangi sigorta türlerine gerçekten ihtiyaç duyduğunuzu bilmek gerekir. Fazla poliçe kadar eksik poliçe de zarardır.
İlk maaş dönemi, en çok kötü alışkanlığın kurulduğu dönemdir. Çünkü ilk kez "kendi paranız" vardır ve harcamak iyi hissettirir.
Dikkat edilecek başlıklar:
Kendinize bir kural koyun: 500 TL üzeri planlanmamış alışverişte 48 saat bekle. Bekleme süresi sonunda hâlâ istiyorsanız alın. Çoğu istek 48 saatte söner.
İlk yıl kurulum yılıdır. Kurulum tamamlanınca büyütme kısmı gelir. Yeni başlayan biri için 12 aylık makul bir plan:
| Dönem | Odak | Somut hedef |
|---|---|---|
| 1-3. ay | Ölçüm | Tüm harcamaları kaydet, gerçek gider tablonu çıkar |
| 4-6. ay | Tampon | Bir maaşlık nakit + varsa kart borcunu bitir |
| 7-9. ay | Acil fon | 3 aylık gideri erişilebilir hesapta topla |
| 10-12. ay | Büyütme | Küçük tutarla düzenli yatırıma başla |
Bu tabloyu takip ederken iki şeyi paralel yürütün: