Düğün, nişan, yüksek lisans, ehliyet, ev eşyası... Bunlar sürpriz değil. Çoğu aylar, hatta yıllar önce belli olur. Yine de birçok kişi bu harcamalara son ay yakalanır. Sonuç: kredi kartı borcu, alelacele çekilen ihtiyaç kredisi, eriyen birikim. Oysa büyük harcama planlama denilen şey karmaşık bir finans bilgisi gerektirmez. Sadece üç şeyi bilmek yeter: tutar, tarih ve aylık ayırma miktarı.
Belirsiz hedefe para biriktirilmez. "Düğün için birikim yapacağım" cümlesi bir plan değil. Plan şuna benzer: "18 ay sonra, yaklaşık 300 bin TL." Rakam tahmini olabilir; önemli olan bir sayı yazmanız.
Tutarı bulmak için harcamayı parçalara ayırın. Düğün örneği:
Her kaleme kabaca fiyat yazın. Toplayın. Sonra üzerine %15-20 sapma payı ekleyin. Bu pay teknik bir detay değil; bütçeyi ayakta tutan şeydir. Büyük organizasyonlarda ilk hesap neredeyse hiç tutmaz.
Eğitim harcamasında da aynı mantık geçerli. Sadece okul ücretine bakmayın. Yol, yurt/kira, kitap, materyal, sınav ücreti, yabancı dil kursu ayrı ayrı yazılmalı. Yurt dışı söz konusuysa kur riski de vardır; bu durumda hedefinizi TL değil, o para biriminden düşünmek daha güvenli olur.
Formül sade: Hedef tutar ÷ kalan ay sayısı = aylık ayrılacak para.
Örnek: 24 ay sonrası için 240 bin TL hedefiniz varsa ayda 10 bin TL. Elinizde hâlihazırda 60 bin TL varsa kalan 180 bin, yani ayda 7.500 TL.
Bu rakam çıktığında üç ihtimal vardır:
Üçüncü seçenek utanılacak bir şey değil. Asıl kötü senaryo, imkânsız rakamı görmezden gelip farkı krediyle kapatmaktır. Aylık bütçenizi düzenli tutuyorsanız bu hesabı yapmak birkaç dakika sürer; bütçe alışkanlığı olmayanlar için ilk adım zaten oradan başlar.
Büyük harcama fonu, acil durum fonundan farklıdır. Acil durum fonu belirsiz bir gün için bekler. Bu para ise tarihi belli bir gün için bekler. Tarih yaklaştıkça riskin azalması gerekir.
| Harcamaya kalan süre | Yaklaşım |
|---|---|
| 0-12 ay | Anaparayı riske atmayın. Vadeli mevduat, likit fon gibi öngörülebilir araçlar |
| 1-3 yıl | Ağırlık yine düşük riskte; küçük bir kısım daha uzun vadeli araçlarda olabilir |
| 3 yıl üzeri | Uzun vadeli enstrümanlar değerlendirilebilir, ancak tarih yaklaştıkça nakde geçilir |
Kritik kural: düğüne 6 ay kala parayı dalgalı bir enstrümanda tutmayın. Getiri kovalarken tarihi kaçırmak, kazanç ihtimalinden çok daha maliyetli.
Bir diğer önemli nokta: bu fon ayrı bir hesapta dursun. Maaş hesabının içinde duran para harcanır. Ayrı hesap, psikolojik bir bariyerdir ve gerçekten işe yarar.
Yeni başlayanların büyük harcama planlamada tekrar ettiği birkaç hata var:
Bir de sigorta tarafı var. Yurt dışı eğitim, balayı seyahati gibi durumlarda iptal/sağlık teminatı küçük bir maliyetle büyük bir riski kapatır. Planın içinde küçük ama gerçek bir kalemdir.
Planı kurup unutmayın. Her üç ayda bir şu üç soruyu sorun:
Geride kaldıysanız erken müdahale edin. Son iki ayda fark edilen açık, ancak borçla kapanır.
Büyük harcamalar hayatın olağan parçası. Onları sorun hâline getiren şey tutarları değil, hazırlıksız yakalanm